Over de gevangenis...

Gevangenis
In 1863 werd besloten een nieuwe gevangenis in Rotterdam te bouwen. Dat werd uiteindelijk de eerste cellulaire gevangenis van Nederland. Het eerste ontwerp voor deze gevangenis is van de hand van Allard C. Pierson (1801-1870), een belangrijke negentiende-eeuwse gevangenisarchitect. Pierson maakte de bouw van de gevangenis niet meer mee. Hij overleed in 1870, kort voordat met de bouw werd begonnen. Zijn opvolger J.F. Metzelaar voltooide het project.

Ster
Vanuit de lucht is goed te zien dat het gebouw de vorm heeft van een ster, met vier cellenvleugels, een administratievleugel en een centrale negenkantige kern. Vanuit deze kern waren de vier cellenvleugels met in totaal 340 cellen te overzien en bereikbaar. Elke vleugel bestond uit drie verdiepingen met cellen aan weerszijden van een vide.  

Mannen en vrouwen
Er waren drie vleugels voor mannelijke gevangen en één voor vrouwelijke gevangen. De cellen waren 2,40 meter breed en 4 meter lang en waren voorzien van een tralievenster, stromend water, centrale verwarming en een toilet. Elke vleugel beschikte over een aparte wandelplaats.Verder was er in het complex een ziekenafdeling en een kapel. Deze kapel was de eerste in Nederland gebouwde 'bajeskerk'. Gevangenis, wandelplaats en kerk waren strikt cellulair van opzet. Dat betekende dat de gevangenen elkaar niet konden zien. Er waren zelfs cellulaire rijtuigen voor het transport van gevangenen.

Gerechtsgebouw
Het voor de gevangenis gelegen gerechtsgebouw werd ontworpen door W.C. Metzelaar, zoon van de hiervoor genoemde Metzelaar. Met de bouw van het gerechtsgebouw werd de gevangenis bijna geheel aan het zicht onttrokken.

Bombardement
Het gebouw werd tijdens het bombardement in de linkervleugel getroffen door een verdwaalde bom, de schade werd al tijdens de oorlog gerepareerd. Op 16 juli 1941 wist de bemanning van een neerstortende Britse bommenwerper hun toestel zo zo te manoeuvreren dat het niet op de huizen terechtkwam, maar in de Noordsingel. Daarbij werd het Gerechtsgebouw zwaar beschadigd. Een groep bewoners van de singel richtte hier in 1946 een gedenkteken op. 

Ruimteproblemen
In 1956 verhuisde het kantongerecht, maar de rechtbank bleef ruimteproblemen houden en uitbreiding aan de Noordsingel was niet mogelijk. Vanaf begin van de jaren zeventig waren er plannen voor nieuwbouw op verschillende locaties. Sinds 1996 is de rechtbank gevestigd in het nieuwe gebouw de Wilhelminahof op de Kop van Zuid. In het gerechtsgebouw is enige tijd de Raad voor de Kinderbescherming gehuisvest.

Ontsnapping
De meest spectaculaire ontsnapping van historische waarde is die van een groep verzetsstrijders tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1944 hoorde ene Heykoop, verzetsman/gevangenisbewaarder van het plan dat ze een aantal opgesloten veroordeelde verzetsmensen naar een kamp zouden overbrengen. Hij besloot samen met Samuel Esmeyer een ontsnapping te organiseren. Door zich te verkleden als Duitse officieren wisten enkele verzetsstrijders het Huis van Bewaring binnen te komen met de smoes van ‘een gerucht over een overval’. De verzetters stoppen de cipiers in de badcellen op de begane grond en overmeesterden ook de bewakers van de hogere verdiepingen. Daarna bevrijdden ze de 17 verzetsmensen die op de lijst stonden om naar een kamp te worden vervoerd. Ze wisten te ontkomen in gereed staande vluchtauto’s.